Πόσο συχνά πιάνετε τον εαυτό σας να του μιλάει αυστηρά, ασκώντας έντονη αυτοκριτική; Πόσες φορές έχετε σκεφτεί ή πει στον εαυτό σας φράσεις όπως «Είσαι άχρηστος/-η, δεν θα έπρεπε να το κάνεις αυτό. Ο καθένας θα τα κατάφερνε καλύτερα από σένα!»;

Ίσως αυτός ο τρόπος σκέψης να σας είναι τόσο οικείος, ώστε να μην αντιλαμβάνεστε πόσο συχνά συμβαίνει. Τι επίδραση έχει, όμως, στην ψυχολογία σας; Όταν έχετε εκπαιδεύσει τον νου σας να εστιάζει στα λάθη και στις αδυναμίες σας, πόσο πιθανό είναι να διατηρήσετε την καλή σας διάθεση και το κίνητρό σας για να συνεχίσετε αυτό με το οποίο καταπιάνεστε; Και πόσο εύκολο είναι να αναζητήσετε λύσεις σε ένα πρόβλημα, όταν ήδη έχετε πείσει τον εαυτό σας ότι δεν θα τα καταφέρετε;

Το αντίδοτο σε αυτή τη διαρκή αυστηρότητα είναι η καλλιέργεια μιας πιο συμπονετικής στάσης απέναντι στον εαυτό μας. Άλλωστε, ποιος θα ήθελε να έχει συνεχώς πάνω από το κεφάλι του μια φωνή που τον επικρίνει, τον υποτιμά και του υπενθυμίζει όσα δεν έκανε σωστά; Αντίθετα, πόσο διαφορετικά θα ήταν τα πράγματα αν αυτή η φωνή μπορούσε να αναγνωρίζει τη δυσκολία, να επικυρώνει το συναίσθημα και να βοηθά στην αναζήτηση λύσεων;

Ποια από τις δύο φωνές πιστεύετε ότι προσεγγίζει την κατάσταση πιο ρεαλιστικά και είναι πιθανότερο να σας βοηθήσει να αντιμετωπίσετε το πρόβλημα;

Η εξάσκηση στη συμπόνια —ή, πιο συγκεκριμένα, στην αυτοσυμπόνια— απαιτεί χρόνο και προσπάθεια. Χρειάζεται να αναγνωρίσουμε και σταδιακά να αλλάξουμε ένα δυσλειτουργικό μοτίβο σκέψης που μπορεί να μας συνοδεύει εδώ και πολλά χρόνια.

Τι είναι, όμως, η αυτοσυμπόνια;

Η Neff (2003) ορίζει την αυτοσυμπόνια ως μια έννοια που αποτελείται από τρία βασικά μέρη:

  1. Την καλοσύνη προς τον εαυτό.Αντί να αντιμετωπίζουμε τον εαυτό μας με αυστηρή κριτική όταν κάνουμε λάθη ή δυσκολευόμαστε, προσπαθούμε να του φερόμαστε με κατανόηση και ευγένεια.
  2. Την αναγνώριση της κοινής ανθρώπινης εμπειρίας.Αντιλαμβανόμαστε ότι οι δυσκολίες, τα λάθη και οι αποτυχίες αποτελούν μέρος της ανθρώπινης εμπειρίας και ότι δεν είμαστε οι μόνοι που τα βιώνουμε. Έτσι, αντί να αισθανόμαστε απομονωμένοι μέσα στη δυσκολία μας, αναγνωρίζουμε ότι και άλλοι άνθρωποι βρίσκονται ή έχουν βρεθεί σε παρόμοια θέση.
  3. Την ενσυνειδητότητα.Μαθαίνουμε να παρατηρούμε και να αναγνωρίζουμε τις δυσφορικές σκέψεις και τα συναισθήματά μας, χωρίς να τα αποφεύγουμε, αλλά και χωρίς να ταυτιζόμαστε απόλυτα μαζί τους. Το ότι σκεφτόμαστε αρνητικά για τον εαυτό μας δεν σημαίνει απαραίτητα ότι οι σκέψεις μας ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα.

Πώς η αυστηρή αυτοκριτική επηρεάζει την καθημερινότητά μας;

Η αυτοσυμπόνια σχετίζεται σε μεγάλο βαθμό με την αυτοφροντίδα. Ας σκεφτούμε, για παράδειγμα, πώς θα θέλαμε να σκέφτεται το παιδί μας όταν βρίσκεται αντιμέτωπο με μια δυσκολία. Θα θέλαμε να αναγνωρίζει τα λάθη του, να μαθαίνει από αυτά και να προσπαθεί ξανά ή να καταλήγει στο συμπέρασμα ότι δεν αξίζει και ότι δεν είναι αρκετά ικανό;

Και, τελικά, πώς διαφέρει αυτό από τον τρόπο με τον οποίο μιλάμε εμείς οι ίδιοι στον εαυτό μας; Για πόσο καιρό χρειάζεται ακόμη να αυτοτιμωρούμαστε για τα λάθη μας;

Είναι αλήθεια ότι ο ανθρώπινος νους έχει την τάση να εστιάζει στο αρνητικό, καθώς είναι ιδιαίτερα ευαίσθητος σε πιθανούς κινδύνους και απειλές. Αυτό μπορεί να μας κρατά σε μια διαρκή κατάσταση επιφυλακής. Ωστόσο, δεν σημαίνει ότι κάθε λάθος ή δυσκολία αποτελεί πραγματική απειλή ή ότι χρειάζεται να αντιμετωπίζουμε τον εαυτό μας σαν να κινδυνεύουμε.

Η σκληρή αυτοκριτική έχει κόστος. Μπορεί να ενισχύσει αρνητικά συναισθήματα, όπως η λύπη, η ντροπή, ο θυμός και το άγχος. Όταν αυτά τα συναισθήματα γίνονται έντονα, ενδέχεται είτε να παραιτούμαστε από την προσπάθεια είτε να αποφεύγουμε να κάνουμε κάτι για να αλλάξει η κατάσταση, αποστασιοποιούμενοι από αυτήν. Σε άλλες περιπτώσεις, μπορεί να προσπαθούμε διαρκώς να αποδείξουμε την αξία μας, καταβάλλοντας υπερβολική προσπάθεια και οδηγούμενοι σε κόπωση.

Ας δούμε ένα παράδειγμα.

Αν πιστεύετε ότι είστε ανεπαρκείς και επαναλαμβάνετε διαρκώς στον εαυτό σας ότι δεν είστε αρκετά ικανοί, μπορεί σταδιακά να πειστείτε ότι δεν θα καταφέρετε να βρείτε μια αξιόλογη δουλειά στον τομέα σας. Έτσι, όταν σας ζητηθεί να παρουσιάσετε τη δουλειά σας σε μια συνέντευξη, το άγχος και η αμφιβολία για τις ικανότητές σας ενδέχεται να σας εμποδίσουν να αναδείξετε όσα πραγματικά αξίζετε.

Αν, μάλιστα, η συνέντευξη δεν εξελιχθεί όπως θα θέλατε, είναι πιθανό να τη θεωρήσετε ακόμη μία απόδειξη ότι δεν είστε αρκετά καλοί. Με αυτόν τον τρόπο, η αρχική πεποίθηση ενισχύεται και ο φαύλος κύκλος συνεχίζεται.

Έτσι, αντί να αντιμετωπίζετε κάθε εμπειρία ως μια ευκαιρία να μάθετε κάτι και να βελτιωθείτε, μπορεί να εγκλωβίζεστε σε μια πεποίθηση που δυσκολεύει ακόμη περισσότερο την προσπάθειά σας να αλλάξετε την κατάσταση.

Η επαναλαμβανόμενη αρνητική σκέψη και η έντονη αυτοκριτική έχουν συσχετιστεί με αγχώδεις και συναισθηματικές δυσκολίες, όπως τα συμπτώματα κατάθλιψης, με τελειοθηρικές τάσεις και με την επαγγελματική εξουθένωση (burnout). Οι συσχετίσεις αυτές αναδεικνύουν τη σημασία που έχει ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζουμε τον εαυτό μας για την ψυχική μας υγεία και την ικανοποίηση από τη ζωή.

Μπορούμε, όμως, να μάθουμε να μιλάμε διαφορετικά στον εαυτό μας;

Όπως έχουμε μάθει να μιλάμε αρνητικά στον εαυτό μας, έτσι μπορούμε να εξασκηθούμε και στην καλλιέργεια μιας πιο συμπονετικής στάσης απέναντί του. Ο εγκέφαλός μας χαρακτηρίζεται από νευροπλαστικότητα, δηλαδή την ικανότητα να μεταβάλλεται μέσα από την εμπειρία και την εξάσκηση. Αυτό μας επιτρέπει να αναπτύσσουμε σταδιακά νέους τρόπους σκέψης και να αντιμετωπίζουμε διαφορετικά τις δυσκολίες μας.

Η αυτοσυμπόνια δεν σημαίνει ότι αγνοούμε τα λάθη μας, ότι δικαιολογούμε κάθε μας συμπεριφορά ή ότι σταματάμε να προσπαθούμε να βελτιωθούμε. Σημαίνει ότι μπορούμε να αναγνωρίζουμε όσα μας δυσκολεύουν χωρίς να υποτιμάμε τον εαυτό μας και να αναζητούμε λύσεις, χωρίς να εγκλωβιζόμαστε στην αυτοκριτική.

Την επόμενη φορά, λοιπόν, που θα παρατηρήσετε ότι μιλάτε αυστηρά στον εαυτό σας, δοκιμάστε να αναρωτηθείτε: «Αν ένας άνθρωπος που αγαπώ βρισκόταν στην ίδια θέση, θα του μιλούσα με τον ίδιο τρόπο; Και αν όχι, τι θα μπορούσα να πω στον εαυτό μου αυτή τη στιγμή, ώστε να τον βοηθήσω πραγματικά;».

Δεν χρειάζεται να αλλάξετε τον τρόπο σκέψης σας από τη μια μέρα στην άλλη. Η καλλιέργεια της αυτοσυμπόνιας είναι μια διαδικασία που απαιτεί χρόνο, εξάσκηση και υπομονή. Το πρώτο βήμα είναι να αρχίσετε να αναγνωρίζετε την αυστηρή εσωτερική φωνή και να αναρωτιέστε αν ο τρόπος με τον οποίο σας μιλά βοηθά πραγματικά ή σας κρατά εγκλωβισμένους.

Ίσως, τελικά, αυτό που χρειάζεστε για να προχωρήσετε δεν είναι να γίνετε ακόμη πιο αυστηροί με τον εαυτό σας, αλλά να μάθετε να του προσφέρετε την κατανόηση που τόσο εύκολα προσφέρετε στους άλλους.

Αφήστε σχόλιο